Wskazówki psychologiczne

Spis treści:

  1. Lęki i koronawirus.
  2. Rodzicu, sprawdź gotowość swojego Dziecka do podjęcia nauki w szkole!!
  3. Jak pomóc dziecku z mutyzmem wybiórczym? Wskazówki dla rodziców.
  4. Jak nagradzać nasza dzieci.
  5. Propozycje działań ułatwiających życie i naukę – w przypadku występowania u dziecka objawów ADHD (problemów z koncentracją uwagi, nadruchliwością i impulsywnością).

Lęki i koronawirus.
Jak rozmawiać z dzieckiem o  koronawirusie?

  1. Zwróć uwagę,  jakie są twoje myśli i  uczucia wobec obecnej sytuacji.
  2. Dzieci bardzo łatwo przejmują lęki i niepokoje mamy i taty, dlatego ważne by nie przekazywać naszych emocji dzieciom.
  3. Ważnym  zadaniem / obowiązkiem  rodzica jest  zapewnić  dzieciom  poczucie bezpieczeństwa, jeśli trzeba  rozwiewać  wątpliwości o braku winy dziecka za zaistniałą sytuację.
  4. Pamiętaj, że  każde dziecko jest inne i należy być uważnym na sygnały płynące od dziecka, obserwując  jego zachowania i zamiany w nim. Dziecko  może przeżywać  różne emocje:
  • ekscytacja z powodu zamknięcia szkół, przedszkoli,
  • obawa, bo np. rodzice nie chodzą do pracy, niemożność wyjścia  na podwórko,
  • smutek, z powodu niespotykania się z kolegami i koleżankami,
  • strach i lęk przed  trudnymi do przewidzenia zmianami, myślenia, że wprowadzone ograniczenia są dla dziecka karą za jakieś jego zachowanie, czuć niepokój o zdrowie babci czy dziadka.

Zadaniem rodzica jest  stwarzanie  warunków by dziecko czuło się  wysłuchane, nie należy wyśmiewać, lekceważyć  czy bagatelizować  niepokojów dziecka, ale też ich nie podsycać.  Należy wsłuchać się w nie i dostarczyć  dziecku  informacji, podejmowanych  działaniach  jakie mają zapewnić bezpieczeństwo i  poprawę  obecnej sytuacji.
Warto  obserwować  nasze dziecko i na bieżąco w sposób dostosowany do jego  wieku i pytań  udzielać mu odpowiedzi, tłumaczyć dlaczego należy się zachowywać w określony sposób. Dzieciom starszym  warto  zadawać pytania:  co czuje, co jest tego powodem i jak rodzic mógłby mu  pomóc w poradzeniu sobie z tym co czuje? Jeśli trzeba  kilkukrotnie omawiać zaistniałą  sytuację w kraju. Być  pewnym  i rzeczowym w przekazywaniu informacji.

Pamiętajmy, by ten czas wykorzystać  na wspólne aktywności, wspólnie się bawić, jak też zachęcić do kontaktów online z rówieśnikami  i rodziną.
By  zmniejszyć strach dziecka przed nieznanym i zwiększyć  jego wiedzę pomocne mogą być informacje dostępne na stronach:

Ilustowane opowidanie o wirusie

Bajka o złym królu wirusie i dobrej kwarantannie, którą napisała psycholog Dorota Bródka, wspomagana merytorycznie przez   psycholog  dziecięcą Aleksandrę  Krysiewicz

Polecane strony na czas  wspólnego bycia z dzieckiem:

Opracowała – mgr Karolina Szeliga


Rodzicu, sprawdź gotowość swojego Dziecka do podjęcia nauki w szkole!!

Rozpoczęcie pierwszej klasy to zwykle duże przeżycie i dla rodziców i dla dziecka. Warto przygotować się to tego wcześniej.

Zgodnie z listą przygotowana przez Wojciecha Brejnaka powinniśmy sprawdzić:

  • Czy dziecko potrafi posługiwać się przyborami do pisania, rysowania i kolorowania.
  • Czy wychodzi za linię.
  • Czy rysując postacie zachowuje proporcje ciała.
  • Czy potrafi lepić z plasteliny
  • Czy potrafi ciąć wzdłuż wyznaczonej linii prostej lub krzywej.
  • Czy potrafi grupować przedmioty według różnych kategorii.
  • Czy układa puzzle.
  • Czy potrafi wychwycić różnice w podobnych do siebie obrazkach.
  • Czy potrafi znaleźć wspólne cechy przedmiotów i połączyć je w grupy.
  • Czy potrafi identyfikować dźwięki otoczenia.
  • Czy potrafi wyróżnić głoskę na początku i na końcu wyrazu
  • Czy potrafi odtworzyć prosty układ rytmiczny.
  • Czy potrafi rozwiązywać proste zagadki.
  • Czy swobodnie liczy do 20.
  • Czy umie w pamięci dodawać i odejmować do 10.
  • Czy potrafi wykonywać proste ćwiczenia gimnastyczne: skakać na jednej nodze. rzucać i łapać piłeczkę.
  • Czy potrafi samo wiązać sznurowadło, zapinać guziki, itp.
  • Czy odróżnia lewą stronę od prawej.
  • Czy potrafi bawić się w grupie.
  • Czy kończy rozpoczętą zabawę, czy sprząta po sobie.
  • Czy potrafi przez dłuższą chwilę słuchać muzyki, bajki. opowiadania.
  • Czy opowiadając wyraża się rozwiniętymi zdaniami, uogólnia temat. uzasadnia akcję.
  • Czy prawidłowo wymawia głoski, czy wyraża się gramatycznie.
  • Czy umie podporządkować się poleceniom.
  • Czy potrafi wykonać 3-4 polecenia w kolejności podanej przez dorosłego.
  • Czy wie ile ma lat, gdzie mieszka, czym zajmują się rodzice.
  • Czy umie nawiązać kontakt z dorosłymi.
  • Czy w działaniu jest wystarczająco szybkie, samodzielne i swobodne.
  • Czy zachowuje się odpowiednio do sytuacji.

Zwykle dzieci chcą iść do szkoły. Jednak część dzieci rozczarowuje się szkolą i w pierwszych miesiącach nauki odnosi się do niej z niechęcią. Zwykle jest to sprawą wtórną. Może być ona związana z samym uczniem, z organizacją klasy i szkoły, a także z atmosferą panującą w domu. Przyczyną niechęci do szkoły mogą być błędy wychowawcze rodziców. Najczęstszym jest nadopiekuńczość wyrażająca się w braku obowiązków domowych, w wyręczaniu dziecka, nawet gdy przejawia ono taką aktywność. W konsekwencji dzieci takie nie przejawiają żadnej aktywności, także w szkole. Dzieci mało aktywne mniej korzystają z zajęć szkolnych, są nadmierne obciążenie pracą w domu, a wygórowane wymagania rodziców i krzykliwa atmosfera w domu pogłębiają niechęć dziecka do nauki. Dlatego czas „zerówki” powinni Państwo efektywnie wykorzystać do przygotowania swojej pociechy do bezproblemowego przejścia przez próg szkoły.

Opracowanie:

mgr M. Krzywonos – psycholog


Jak pomóc dziecku z mutyzmem wybiórczym?
Wskazówki dla rodziców

Mutyzm wybiórczy to zaburzenia lękowe, które dotyka coraz większą ilość dzieci. Zazwyczaj pojawia się między drugim a piątym rokiem życia. Dziecko z mutyzmem wybiórczym swobodnie rozmawia w domu, ale milczy lub nie rozmawia w przedszkolu, szkole, czy też innych sytuacjach społecznych.

Poniższe zalecenia są kluczowe dla procesu zdrowienia i postępów terapeutycznych dziecka.
W pracy z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym szczególnie ważne jest:

  • rozwój otwartości w rodzinie poprzez mówienie przez rodziców o swoim przeżytym dniu, własnych trudnościach i sposobach na ich pokonanie, nazywanie swoich emocji  z pokazywaniem na barometrach emocji;
  • wypisanie lęków, które rodzina chce pokonać wraz z decyzją o ich pokonaniu;
  • rozwijanie poczucia własnej wartości dziecka poprzez pochwały opisowe, rozwój samodzielności i nagradzanie postępów (zauważanie każdego z przejawów odwagi);
  • nie wyręczanie w mówieniu; w przypadku braku odpowiedzi powtórzenie pytania, zachęta do komunikacji niewerbalnej lub mówienie o możliwościach dziecka, np. „Ania teraz się nie wypowiedziała, ale tak naprawdę miałaby dużo do powiedzenia w tym temacie”;
  • sporządzenia domowego kodeksu złości w formie obrazkowej (1. Mamy prawo do złości …, Gdy się złościmy możemy …, Nie możemy jednak …., Konsekwencje….);
  • pomoc w pokonywaniu perfekcjonizmu poprzez popełnianie błędów i śmianie się z nich, podkreślanie co zostało zrobione dobrze, ale nie idealnie;
  • wspólne zabawy w odgrywanie scenek rozwijających umiejętności komunikacyjne i społeczne, np. zakupy w sklepie, rozmowa z kolegą, zabawa w przedszkole/szkołę, zrobienie zakupów, rozmowa z fryzjerem, rozmowa z kelnerem, itp.;
  • zachęcanie do udziału w aktywnościach nie wymagających mówienia, np. zapłacenie za zakupy, poczęstowanie gości ciasteczkami, podanie klucza w szatni, itp.;
  • modelowanie przez rodziców nazywania emocji oraz otwartości w relacjach międzyludzkich i codziennych sytuacjach społecznych;
  • inicjowanie kameralnych spotkań towarzyskich umożliwiających budowanie więzi społecznych;
  • czytanie bajek terapeutycznych i książek psychoedukacyjnych dla dzieci, np. „Bajka o szarym słowiku”, „Franek na konkursie ryków” (Paweł Księżyk, bajki-zasypianki.pl), „Bajka o małej sówce” (Malwina Musiałek, egodziecka.pl), „Garść radości, szczypta złości” (Wojciech Kołyszko, Jovanka Tomaszewska), „Chyba jestem nieśmiały” (Barbara Cain), „Bajkowe mikstury” (Karolina Święcicka), książki z serii „W głowie się nie mieści” (opracowanie zbiorowe);
  • budowanie poczucia bezpieczeństwa poprzez jasne ustalenie zasad i granic dla dziecka w domu;
  • akceptowanie sposobu,  w jaki dziecko się komunikuje, np. niewerbalnego oraz okazywanie zrozumienia dla jego trudności;
  • wskazanie sposobu na poradzenie sobie z lękiem, np. głębokie oddychanie lub naciskanie piłeczki antystresowej;
  • angażowanie w różne przedsięwzięcia, np. uczestnictwo w urodzinach kolegi, udział w przedstawieniach, nie pozwalanie by dziecko było „niewidzialne” dla innych;
  • zainicjowanie zabaw z rówieśnikami w teatr lalkowy lub grę w maskach – dziecko może poczuć się pewniej wcielając się w jakąś postać i komunikując się z otoczeniem za pomocą np. pacynki; bardzo pomocne są również zabawy wymagające szeptu, np. głuchy telefon, podczas których dziecko może spontanicznie zacząć szeptać;
  • organizowanie zabaw wymagających manipulacji oddechem (bańki mydlane, podmuchiwanie piórka, itp.) – zabawy tego typu pomogą rozluźnić mięśnie szczękowo-twarzowe, co z kolei ułatwia komunikację werbalną;
  • odwracanie uwagi od komunikacyjnej funkcji języka – dziecko może spontanicznie w zabawie z rówieśnikami zacząć wydawać dźwięki zwierząt, pojazdów, efektów pogodowych, itp.;
  • wyznaczanie dla dziecka realistycznych celów, które początkowo nie powinny dotyczyć komunikacji werbalnej, ale aktywniejszego uczestniczenia w zajęciach; dokładne określenie nad czym dziecko powinno pracować w danym tygodniu i jaką otrzyma nagrodę w związku w postępem;
  • w razie potrzeby dementowanie komentarzy innych dzieci o rzekomym niemówieniu dziecka – wyjaśnienie, że potrafi ono mówić i będzie mówić w szkole, na placu zabaw, itp. jeśli będzie na to gotowe;
  • gdy rówieśnicy wyręczają dziecko w mówieniu w sytuacjach publicznych wyjaśnienie, że każdy ponosi odpowiedzialność za siebie (np. każdy sam odrabia zadania domowe), w związku z tym nie mówimy za innych; rówieśnikom blisko związanym z dzieckiem można wyjaśnić, że mogą pomóc mu motywując je do mówienia w odpowiedni sposób (wskazane zamodelowanie);
  • przełamywanie „etykiety milczka” poprzez odtwarzanie, np. na zajęciach dydaktycznych, nagrania głosu dziecka (odtworzenie nagrania może nastąpić tylko za zgodą dziecka, należy je wcześniej omówić z nauczycielem);
  • mówienie dziecka w sytuacjach społecznych należy traktować naturalnie i nie zwracać zbytniej uwagi na sam fakt powiedzenia przez nie czego, a raczej odwołać się do treści słów;
  • stworzenie szczegółowej strategii prowadzącej do mówienia na forum w klasie; duże zadanie, jakim jest czytanie na forum należy podzielić na małe etapy (osiągalne, realistyczne cele) – np. najpierw czytanie tylko w obecności nauczyciela (możliwość włączenia na tym etapie rodzica), później w towarzystwie nauczyciela i ulubionej koleżanki, w kameralnej grupie, aż do realizacji celu ostatecznego; strategia powinna być wynikiem porozumienia rodziców, nauczycieli, terapeuty dziecka oraz samego dziecka dotkniętego mutyzmem wybiórczym; pomocne jest rozpisanie i wizualizowanie celów graficznie i oznaczanie każdego postępu symbolem (np. naklejką);
  • motywowanie do aktywności werbalnej w pozytywny sposób, np. poprzez zapisywanie postępów w „zeszycie aktywności”; udział w różnych zadaniach dodatkowych, zabieranie głosu na lekcji, zaangażowanie w przedsięwzięcia klasowe lub szkolne można odnotować w specjalnym zeszycie, które dziecko przegląda w domu wraz z rodzicami;
  • w razie potrzeby omówienie z nauczycielami dziecka niewerbalnego sposobu na zgłaszanie potrzeb fizjologicznych i problemów zdrowotnych na terenie przedszkola/szkoły, np. poprzez podniesienie odpowiedniej kartki z symbolem;
  • stosowanie pochwał dla dziecka, ze szczególnym uwzględnieniem postępów w zakresie relacji z nauczycielem i dziećmi, np. „Bardzo podobało mi się, gdy przybiłaś piątkę z koleżanką na powitanie/powitałaś się z dziećmi/głośno śmiałaś się razem z innymi. To świadczyło o twojej odwadze”;
  • czerpanie inspiracji i pomysłów do oddziaływań terapeutycznych np. z książki „Mutyzm wybiórczy. Kompendium wiedzy”, „Zaburzenia psychiczne i rozwojowe u dzieci, a rzeczywistość szkolna” – rozdział poświęcony mutyzmowi, czy z filmu „Moje dziecko nie mówi” (dostępny w internecie).

Pamiętaj! Milczenie dziecka nie wynika z uporu, manipulacji, czy osobistej niechęci dziecka do osoby, z którą nie rozmawia, ale jest spowodowane silnym lękiem. Każde dziecko z mutyzmem wybiórczym pragnie mówić!

Z mutyzmu wybiórczego się nie wyrasta, ale trzeba nad nim pracować!

Dzieci z mutyzmem wybiórczym pozostawione bez pomocy są narażone na fobię społeczną, izolację i depresję.

Opracowanie:

mgr Katarzyna Czapla – psycholog
mgr Kornelia Ożóg – psycholog


Jak nagradzać nasze dzieci

Nagradzając uwypuklamy i pożądane zachowania dziecka. Wśród nagród wyróżnić można nagrody społeczne takie jak pochwała, uścisk, aprobata czy zachęta oraz nagrody materialne, czyli zabawki, słodycze czy pieniądze. Często nagroda społeczna ma dla dziecka większe znaczenie niż materialna. Kupowanie zabawek, czy dawanie pieniędzy także może być dobrą nagrodą, jednak nie powinno być zbyt częste –  do rodziców należy tu  zachowanie umiaru i zdrowego rozsądku.
Ważne jest aby dziecko otrzymywało nagrodę po wystąpieniu zachowania, które chcemy nagrodzić.
Obietnica nagrody powoduje szereg negatywnych reakcji dodatkowych takich jak: myślenie o nagrodzie, podniecenie, niepokój, które zaburzają tok pracy. Okazuje się bowiem, że nagroda zapowiadana obniża chęć wykonywania zadania i zainteresowanie nim.
Należy także pamiętać, że sposób nagradzania powinien być dostosowany do wieku zainteresowań dziecka. Nie wszystko to samo jest dla każdego nagrodą. Dlatego trzeba dobrze znać swoje dziecka.
Przy ocenie, czy dziecko zasługuje na nagrodę trzeba brać pod uwagę poziom intelektualny, manualny, siłę fizyczną i psychiczną, gdyż może się zdarzyć, że wysokie wymagania rodziców spowodują , że dziecko nigdy im nie sprosta.
Dziecko ma wiedzieć, co ma zrobić, aby uzyskać nagrodę, a co jest robione źle.
Nagradzamy za dodatkowy wysiłek, za wysoką motywację, za szczególną staranność, za pierwsze bezbłędne wykonanie, jeśli przerasta to możliwości dziecka a nie za codzienne obowiązki. Nagradzanie za wszystko dewaluuje cenę nagrody.
Nagroda ma być proporcjonalna do wkładu pracy.
Nagroda ma większe znaczenie, jeśli daje ją osoba obdarzona autorytetem i wymierzana jest przy świadkach.
Nagradzanie spełnia różne funkcje. Są to:

  • Umacnia wiarę dziecka we własne możliwości
  • Realizuje potrzebę uznania i sukcesu
  • Zachęca do podejmowania trudnych zadań
  • Jest źródłem radości
  • Wzmacnia więź uczuciową z nagradzającym
  • Działa pozytywnie na świadków nagradzania

Nie obawiajmy się więc nagradzać naszych dzieci. Kiedy w ten sposób z okażemy im swoje zadowolenie i zrobimy to w odpowiedni sposób, poczują się docenione i dowartościowane. Będą  widziały i czuły, że dostrzegamy ich osiągnięcia, a nie reagujemy tylko na niewłaściwe zachowanie.
Nie jest oczywiście tak, że stosowanie motywacji pozytywnej przyniesie zawsze i natychmiast pożądane skutki. W ogromnej większości wypadków stosowanie motywacji pozytywnej okaże się jednak skuteczniejsze od stosowania przymusu, strachu, kar czy zakazów.


Propozycje działań ułatwiających życie i naukę – w przypadku występowania u dziecka objawów ADHD (problemów z koncentracją uwagi, nadruchliwością i impulsywnością).

Zaburzenia koncentracji uwagi
Działania pomocnicze ukierunkowane na radzenie sobie z zaburzeniami uwagi dzielą się na trzy główne grupy:

Działania mające na celu ograniczanie ilości bodźców docierających do dziecka w czasie wykonywania zadania:

  • ograniczenie, liczby  bodźców  docierających do dziecka, np. posprzątanie biurka, poproszenie rodzeństwa o nie wchodzenie w tym czasie do pokoju,
  • zorganizowanie miejsca  do  nauki  daleko bądź tyłem do okna,  innych ciekawych   przedmiotów  mogących przykuwać uwagę dziecka,
  • wyciszenie pomieszczenia – na przykład zamknięcie okien itp.,
  • sprawdzenie czy w otoczeniu nic rozpraszającego się nie dzieje np. nie  ma na suficie rozpraszającego uwagę pająka,

Działania pomagające w selekcjonowaniu odbieranych bodźców:

  • komunikaty do dziecka są krótkie,
  • wskazywanie i podkreślanie są przez dorosłego ważnych  rzeczy i upewnianie się czy dziecko usłyszało, np.: “To bardzo ważne”, “Uwaga !! po czym klaszcze w dłonie”, “oczy patrzą na mnie”, “Jasiu, powtórz co masz zrobić”,
  • podczas nauki stosowanie rysunków, które przykują uwagę dziecka;
  • podczas nauki i odrabiania lekcji monitorowanie tego, co robi dziecko: min. Sprawdzanie czy dziecko ma otwartą książkę na odpowiedniej stronie.

Działania skracające czas i zakres zadań powierzonych do wykonania:

  • natychmiastowe sprawdzanie zadań, sprawdzanie każdego przykładu od razu, np. z matematyki nie czekamy, aż dziecko najpierw zrobi wszystkie zadania; Chwalenie dziecka po każdym wykonanym zadaniu,
  • dzielenie odrabianych lekcji na części, pamiętanie by w czasie przerwy dziecko nie zaczęło robić czegoś, od czego trudno go będzie oderwać, np. bajka w telewizji,
  • wprowadzanie krótkich przerw po zrobieniu jednego zadania, podczas których wprowadzana jest ciekawa aktywność ruchowa, ale niezbyt angażującą (np. dwie rundki dookoła stołu); Konieczne jest wcześniejsze ustalenie z dzieckiem, co może w tym czasie robić, aby po przerwie spokojnie wróciło do przerwanej nauki,
  • przy czytaniu tekstu zasłonięcie reszty tekstu białą kartką.

Nadruchliwość
Działania pomocnicze ukierunkowane na radzenie sobie nadruchliwością to przede wszystkim zaakceptowanie, że dziecko musi się ruszać i stworzenie takiej sytuacji, w której jego poruszanie się jak najmniej przeszkadza otoczeniu:

  • pozwolenie dziecku na wstawanie, chodzenie czy wychodzenie z pokoju podczas odrabiania lekcji,
  • akceptowanie przejawów i pozwolenie na niewielki niepokój ruchowy w obrębie miejsca siedzenia pamiętając, iż dziecko z ADHD często musi bawić się jakimś przedmiotem, machać nogami lub kręcić się, by w ogóle mogło się skoncentrować na słuchaniu tego, co się do niego mówi.
  • stwarzanie możliwości intensywnego ruchu,
  • zagospodarowanie energii dziecka lub jej ukierunkowanie w pożytecznym celu.

Impulsywność
Działania pomocnicze ukierunkowane na radzenie sobie impulsywnością to wielokrotne przypominanie ustalonych zasad, gdyż dziecko z ADHD wymaga wielokrotnych przypomnień.

  1. Przypomnienie zasady może być w formie ustnej, w formie krótkiego tekstu lub w formie graficznej, która jest najbardziej atrakcyjna dla młodszych dzieci,
  2. Proponowany schemat przypomnienia zasady w formie ustnej:
  • Podejdź do dziecka i skoncentruj jego uwagę na sobie (spójrz mu w oczy, lekko dotknij).
  • Przypomnij zasadę w krótkich słowach np. „komputer włączają dzieci, które odrobiły lekcje”.
  • Przypomnij zasadę tyle razy ile zazwyczaj potrzebuje tego dziecko, gdy ma średni dzień (np. 3 razy).
  • Pozostań przy dziecku tak długo, aż zastosuje się do zasady lub wyciągnij konsekwencje.

Ze względu na impulsywność zachowań będą wiązały się one z nieprzewidywalnością. Bardzo ważną zasadą jest więc przewidywanie sytuacji, w których nieprzewidywalność zachowań dziecka może być niebezpieczna dla niego samego. Należy bacznie analizować i monitorować zachowanie dziecka. Koniecznością staje się ostrzeżenie dziecka i wspólne rozważnie możliwych następstw. Najprostszym sposobem działania w takim wypadku jest głośne przypomnienie o zasadzie obowiązującej w potencjalnie trudnej sytuacji (np. podczas wycieczki rowerowej na chwilę przed skrzyżowaniem powinien pojawić się komunikat: “Teraz jedziesz za mną”, przy zbliżaniu się do drogi wzięcie dziecka za rękę).

Uczenie strategii odraczania poprzez:

  • wymyślenie sygnału oznaczającego “Nie przerywaj!”,
  • stwarzanie dziecku możliwości zapisania tego, czego oczekuje i porozmawianie o jego oczekiwaniach w późniejszym czasie,
  • chwalenie dziecka za starania i stosowanie się do ustaleń.